Zastrzeżenie numeru PESEL

W dniu 1 czerwca 2024 roku weszła w życie zmiana ustawy Prawo o notariacie, wprowadzająca obowiązek notariusza weryfikacji, czy osoba dokonująca czynności notarialnej nie zastrzegała numeru PESEL w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.

Rejestr zastrzeżeń numerów PESEL prowadzi minister właściwy do spraw informatyzacji w celu zapobiegania negatywnym konsekwencjom nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych osób, które dokonają zastrzeżenia numeru PESEL.

Zastrzeżenia numeru PESEL może dokonać zasadniczo na trzy sposoby:
1) w urzędzie składając odpowiedni wniosek; wniosek składa się w urzędzie gminy/urzędzie dzielnicy,
2) przez Internet, na stronie internetowej mObywatel.gov.pl, wykorzystując profil zaufany, podpis kwalifikowany, e-dowód lub dane do logowania do bankowości elektronicznej,
3) przez aplikację mObywatel, na telefonie/tablecie.

Przez zastrzeżenie numeru PESEL rozumie się zamieszczenie w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL informacji o zastrzeżeniu numeru PESEL. Przy pierwszym zastrzeżeniu numer PESEL zostaje wprowadzony do rejestru zastrzeżeń. Każde zastrzeżenie numeru PESEL może zostać cofnięte. Cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL można dokonać także czasowo, wskazując chwilę ponownego zastrzeżenia numeru PESEL. Nie można dokonać zgłoszenia zastrzeżenia numeru PESEL przez 30 minut od chwili, w której dokonano cofnięcia zastrzeżenia numeru PESEL.

Regulacja związana z zastrzeżeniem numeru PESEL została objęta dyspozycją art. 85a ustawy Prawo o notariacie. Zgodnie z powołanym przepisem notariusz odmawia dokonania czynności notarialnej, której przedmiotem jest:
1) nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości lub udziału w nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub udziału w nich,
2) sporządzenie pełnomocnictwa do nabycia, zbycia lub obciążenia nieruchomości lub udziału w nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub udziału w nich
– jeżeli stroną lub mocodawcą jest osoba fizyczna, której numer PESEL jest zastrzeżony w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL albo w przypadku niedostępności systemu teleinformatycznego, w którym prowadzony jest rejestr zastrzeżeń numerów PESEL, o której mowa w art. 23c ust. 5 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.

Notariusz przed dokonaniem czynności notarialnej innej niż wskazana wyżej może zweryfikować czy numer PESEL jest zastrzeżony, i odmówić dokonania czynności, jeżeli numer PESEL co najmniej jednej z osób biorących udział w tej czynności jest zastrzeżony w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL.

W przypadku niedostępności systemu teleinformatycznego, w którym prowadzony jest rejestr zastrzeżeń numerów PESEL trwającej dłużej niż 15 minut, notariusz może:
1) wstrzymać się od dokonania czynności notarialnej do czasu przywrócenia dostępności systemu albo
2) dokonać czynności notarialnej.

Z przywołanych wyżej zapisów wynika, że notariusz obligatoryjnie powinien dokonać sprawdzenia czy numer PESEL jest zastrzeżony, jeśli przedmiotem czynności notarialnej jest nabycie, zbycie lub obciążenie nieruchomości lub udziału w nieruchomości, prawa użytkowania wieczystego, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu lub udziału w nich oraz jeśli sporządzane jest pełnomocnictwo do dokonania ww. czynności.

Ustawodawca umożliwia również notariuszowi sprawdzenie numeru PESEL w innych przypadkach, które nie zostały jednak wprost określone. Oznacza to, że notariusz może dokonać weryfikacji czy numer PESEL nie został zastrzeżony na przykład jeśli poweźmie wątpliwość co do tożsamości osoby będącej stroną czynności albo w innej sytuacji w której uzna to za właściwe, np. gdy zachodzi prawdopodobieństwo „kradzieży tożsamości”.

Wprowadzona przez ustawodawcę zmiana oznacza w praktyce dla notariusza konieczność sprawdzenia numeru PESEL klienta w rejestrze zastrzeżeń numerów PESEL tuż przed dokonaniem czynności notarialnej. Tożsama procedura wykonywana jest np. w instytucjach finansowych, takich jak banki, które przed zawarciem umowy kredytu czy pożyczki mają obowiązek weryfikacji numerów PESEL.